Waar let je op bij een CIP-installatie? Praktische gids

Een CIP-installatie reinigt tanks en leidingen zonder dat je ze hoeft te demonteren. Of die reiniging in de praktijk werkt, hangt minder af van het CIP-station zelf dan van drie dingen: het ontwerp van het leidingwerk, de besturing en de afspraken over validatie. Dit artikel loopt de keuzes langs die je maakt voordat je een offerte opvraagt. Zoek je direct een leverancier? Bekijk dan de leveranciers van CIP-installaties.

Begin bij het systeem dat gereinigd moet worden

Een CIP-installatie wordt niet gekozen op basis van het station, maar op basis van wat eraan hangt. Maak daarom eerst een overzicht van alles wat in de reinigingsronde moet: tanks, leidingen, pompen, warmtewisselaars, vulmachines en klepeilanden. Noteer per onderdeel het materiaal, de diameter, de lengte van het leidingtraject en of er vaste of wisselende producten doorheen gaan.

Vraag daarna aan je productie en kwaliteitsafdeling wat er eigenlijk verwijderd moet worden. Eiwitten, vetten, suikers en kalkafzetting vragen om een andere aanpak. Ook de reinigingsfrequentie telt: een lijn die dagelijks van product wisselt, stelt andere eisen aan een station dan een lijn die wekelijks wordt gereinigd. Een allergeenwissel kan bovendien aanvullende eisen stellen aan de reiniging en aan het bewijs dat die geslaagd is.

De vier factoren achter elke reiniging

Elke CIP-reiniging rust op dezelfde vier factoren, die samen het resultaat bepalen:

• Tijd: hoe lang de reinigingsvloeistof contact heeft met het oppervlak.
• Temperatuur: de temperatuur van de vloeistof waarmee wordt gereinigd.
• Concentratie: de sterkte van de reinigingsmiddelen, zoals loog en zuur.
• Mechanische werking: de stroomsnelheid in leidingen en de spuitwerking in tanks.

De factoren compenseren elkaar gedeeltelijk, maar niet onbeperkt. Een te lage stroomsnelheid in een leiding maak je niet goed met meer chemie. Vraag een leverancier daarom niet alleen naar de capaciteit van het station, maar ook naar de stroomsnelheid die het station per leidingtraject kan leveren en hoe dat is onderbouwd.

Centraal station of decentrale units

Bij een centraal CIP-station worden meerdere lijnen vanuit één plek gereinigd. Dat bespaart ruimte en bundelt het onderhoud, maar de leidingen naar de lijnen worden langer en je kunt minder lijnen tegelijk reinigen. Decentrale units staan dicht bij de lijn en kunnen parallel draaien, maar je hebt meer apparatuur om te onderhouden en te bedienen.

Ook het aantal tanks in het station is een keuze. Met meer tanks kun je reinigingsvloeistof bewaren en hergebruiken, bijvoorbeeld de loog of het naspoelwater. Dat vermindert verbruik van water en chemie, maar vraagt om meer ruimte, meer klepwerk en een besturing die de vloeistoffen netjes gescheiden houdt. Een eenvoudiger station met verloren reiniging is goedkoper in aanschaf, maar verbruikt per reiniging meer. Laat beide varianten doorrekenen op je eigen reinigingsfrequentie.

Het leidingwerk bepaalt of het station kan reinigen

Een goed CIP-station kan een slecht ontworpen leidingwerk niet redden. Let op deze punten bij een bestaande of nieuwe lijn:

• Dode benen: zijtakken waar vloeistof niet doorheen stroomt, en waar dus restanten blijven zitten.
• Afschot en aftapbaarheid: leidingen die niet volledig leeglopen houden vloeistof vast.
• Retourpomp en retourleiding: de vloeistof moet de tank of lijn ook weer kunnen verlaten, anders loopt de reiniging vol of droog.
• Reinigingsbereik in tanks: voor tanks bepaalt de spuitkop of de wand volledig wordt bereikt. Lees hierover meer bij tankreinigingsmachines en spuitkoppen.

Vraag bij een uitvraag expliciet wie verantwoordelijk is voor de afstemming tussen station en leidingwerk. Als het station van de ene partij komt en de leidingen van een andere, ontstaat er een grijs gebied waarin problemen blijven liggen.

Besturing en registratie

De besturing bepaalt hoe herhaalbaar de reiniging is. Een goed CIP-station werkt met vaste recepten per leidingtraject: welke vloeistoffen, in welke volgorde, hoe lang en bij welke temperatuur. Meetpunten zoals geleidbaarheid, temperatuur en flow laten zien of een stap echt is uitgevoerd zoals bedoeld.

Vraag naar:

• hoe recepten worden aangepast en wie dat mag doen;
• welke meetwaarden worden vastgelegd, en hoe lang die bewaard blijven;
• hoe het station met het procesbesturingssysteem van je lijn communiceert, zodat een lijn niet kan starten terwijl de reiniging nog loopt;
• of het station ook voor SIP (steriliseren in place) kan worden uitgebreid, als je proces dat nodig heeft.

Voor gereguleerde sectoren zoals farma en delen van de voedingsmiddelenindustrie is het vastleggen van reinigingsresultaten vaak onderdeel van je kwaliteitssysteem. Bespreek dat vroeg met de leverancier en je kwaliteitsafdeling.

Validatie: wat je vooraf afspreekt

Een CIP-installatie is pas klaar als is aangetoond dat zij schoon maakt wat zij schoon moet maken. Maak daarover afspraken voordat de installatie wordt besteld:

• welke criteria gelden voor een geslaagde reiniging, zoals visuele controle, swabtesten of analyse van het spoelwater;
• wie de testen uitvoert, en wanneer, tijdens oplevering en bij latere wijzigingen;
• welke documentatie de leverancier meelevert, zoals schema's, receptoverzichten en materiaalcertificaten;
• wat er gebeurt als de eerste validatie niet slaagt: voor wiens rekening zijn aanpassingen?

Onderhoud en kosten: waar de kosten werkelijk zitten

De aanschafprijs is maar een deel van de kosten. Voor een eerlijke vergelijking tel je mee:

• verbruik van water, reinigingsmiddelen en energie voor verwarming per reiniging;
• afvoer en behandeling van het spoelwater;
• de tijd dat een lijn stilstaat tijdens de reiniging, en of die door een slimmer station korter kan;
• onderhoud aan pompen, kleppen, sensoren en doseerpompen voor chemie;
• opleiding van operators en technische dienst.

Sensoren en doseerpompen zijn vaak de onderdelen die als eerste afwijken. Vraag welke onderdelen periodiek gekalibreerd of vervangen moeten worden, en of de leverancier daarvoor een onderhoudscontract aanbiedt. Voor een opslagtank of een procestank die in de reinigingsronde zit, kijk je mee naar de aansluitingen en het reinigingsbereik.

Veelgestelde vragen

Moet een CIP-installatie altijd bij de lijn worden ontworpen?

Altijd is te stellig, maar het is zeker verstandig. Het station is afhankelijk van leidingdiameters, tanks en producten. Een leverancier die je lijn niet kent, kan geen betrouwbare capaciteit of stroomsnelheid garanderen.

Kan een bestaande lijn achteraf worden voorzien van CIP?

Dat kan vaak, maar vraagt om een controle van het leidingwerk op dode benen, afschot en demontagepunten. Soms moeten onderdelen worden aangepast voordat een station zinvol reinigt.

Wat vraag je een leverancier als eerste?

Vraag welke informatie de leverancier nodig heeft over je lijn en producten, en hoe hij de reiniging aantoont. Een leverancier die direct een prijs noemt zonder naar je systeem te vragen, heeft waarschijnlijk niet gekeken naar wat er echt gereinigd moet worden.